عباس قديانى

295

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

جورى - حسن : - حسن جورى جوزجان - جورجانان نام قديمى منطقه غربى حدود بلخ ، كه راه مرو الرود به بلخ از آنها مىگذشته است . در ادوار قبل از مغول ، اين منطقه بسيار آباد بوده و شهرها و آباديهاى متعدد داشته است . معهذا حدود آن ، بخصوص از جانب غرب به‌درستى مشخص نيست ، اما مسلما شامل شهرهاى كنونى ميمنه ، اندخوى ، شيرغان بوده است . جورجانان در حكم پلى بود كه فلاتهاى مرتفع ايران را به ماوراء النهر مرتبط مىكرد . ولى به‌سبب مجاورت با طوايف و قبايل مختلف از قديم همواره معروض حوادث و تاخت‌وتاز مىشد . جوزجان تحت سلطنت آل فريغون بود و سپس به دست غزنويان افتاد . جوزجانى مورخ مسلمان هندى - ايرانى معاصر مغول . جوينى خواجه شمس الدين محمد جوينى ، متوفى بعد از 699 ه . ق . از وزرا و رجال عهد مغول كه در حمايت و تربيت اهل فضل و هنر توجه خاصى داشت . وى از خاندان معروف جوينى بود ، و ساليان دراز وزارت هولاكو خان ، اباقا خان و تكودار خان را داشت . عاقبت به سعايت و نمّامى حاسدان شمس الدين به امر ارغون مقتول شد . جوينى : - عطا ملك جوينى جهان پهلوان شهرت نصرة الدين ابو جعفر محمد ، متوفى سال 581 يا اوايل 582 ه . ق . ، دومين اتابك از سلسلهء امراى معروف به اتابكان آذربايجان ؛ پسر اتابك ايلدگز و برادر مادرى ملك ارسلان ابن طغرل ملك ارسلان او را مدتى ولايت رى و مقام « امير حاجب كبير » داد . بعد از طغرل ابن ارسلان را به سلطنت نشاند ، و در دفع مخالفان او اهتمام تمام به‌جا آورد . و ملك طغرل ، تا او زنده بود ، از وحشت و فساد در امان بود . جهان تيمور از شاهزادگان معروف سلسلهء ايلخانيان ؛ پسر آلافرنك . امير شيخ حسن ايلكانى . جهان خاتون پس از 784 ق . يا جهان ملك خاتون متخلص به جهان از زنان شاعر . وى دختر سلطان مسعود شاه اينجو ( - 743 ق . ) و از اهالى شيراز بود . نياى مادريش خواجه رشيد الدين فضل الله ( 645 - 718 ق . ) و نياى پدرش محمود شاه اينجو بودند . پس از اينكه پدرش در شيراز توسط امير ياغى باستى كشته شد او نزد عمويش شاه ابو اسحاق ( - 758 ق . ) كه پادشاهى هنرپرور بود به سر برد و تربيت شد . بعد از آنكه امير مبارز الدين بر شيراز دست يافت ( 754 ق . ) ، جهان خاتون همچنان در شيراز ماند و حتى به اختيار يا به اضطرار ، شاه شجاع ( 760 - 786 ق . ) و سپس سلطان احمد بهادر خان پسر شيخ اويس ايلكانى ( 784 - 813 ق . ) را مدح گفت . خواجه امين الدين جهرمى كه نديم شاه ابو اسحاق بود و بىبى حيات را نيز در نكاح خود داشت ، جهان خاتون را به ازدواج خود درآورد . تا زمانى كه خاندان اينجو بر سر كار بود وى زندگى مرفهى داشت و به گفتهء فخرى هروى « هميشه ظرفا و ندما در مجلس او حاضر مىشده‌اند » . مطايباتى كه ميان او و عبيد زاكانى صورت گرفته و مشاعره‌اى كه با